هزینه اعمار پل باستانی مالان که به روایت مورخین، درسال 1110میلادی مطابق505 قمری درزمان سلطان سنجرسلجوقی، اعمار گردیده، ازفروش تخم مرغ پرداخت شده است.
این پل که درحال حاضر دارای 230 مترطول و8 مترعرض است، درمنطقه ی بنام مالان در20 کیلومتری جنوب شهرهرات، کناردریای هریرود موقعیت دارد.
 به قول تاریخ نویسان، دراین محل آتشکده ی برای اهالی شهرهرات بوده است، که گفته می شود قبل ازاسلام مذهب زرتشتی داشتند، و اصول اساسی عقیده شان را گفتارنیک، کردارنیک و پندارنیک تشکیل میداده که به مقصد نیایش به آنجا  می آمدند.
از آنجایی که این پل در منطقه ای اعمار گردیده است که به نام مالان یاد می شود، لذا پل متذکره پل مالان نام گذاری شده است. 
قبل از اعمار پل پشتو (پشتون) در سال 1340 هـش تنها پلی که مسیر هرات – قندهار را پیوند می زد، پل مالان بود.
براساس شواهد تاریخی این پل در نقل و انتقالات میان هرات و هندوستان از طریق سیستان (مناطق امروزی فراه ونمیروز) و قندهار نقش مهمی را در طی قرون متمادی ایفا نموده است. موجودیت این پل و مسیر بازرگانی میان هرات و هندوستان باعث شگوفایی اقتصاد منطقه شده بود.
گفتنی است  که ازآن زمان به بعد وتاکنون نیزنه تنها این بنای تاریخی همچنان دررشد اقتصادی واتصال باشندگان مناطق شمال و جنوب شهرهرات ، نقش بارزخودراحفظ نموده، بلکه جایگاه خاصی درفولکلوروادب هرات و هراتیان دارد.

در مورد اعمار و ساختن این پل تاریخی روایات و افسانه های زیادی وجود دارد. گاه این روایات و افسانه ها قدامت پل را به هزاران سال قبل می رسانند. در یکی از این روایات گفته می شود که مردی به نام برزو که متولی آتشکده ی مالان بوده است، برای این که صاحب فرزند شود به درگاه اهورا مزدا نیایش می کند و از او پسری می خواهد و متعهد می شود که در صورت بر آورده شدن آرزویش پلی برفراز دریای هری بسازد. خداوند دعایش را مستجاب می کند و برزو، صاحب پسری می شود و اسم او را فریدون می گذارد. او بنابر وعده ی خویش پل مالان را اعمار می کند.
بر اساس این افسانه برزو برای این که از آینده ی فرزند خود خبر شود، نزد پیشگویان می رود و آنها پیشگویی می کنند که فریدون جوانی بینشمند، زیرک و پهلوان خواهد شد، اما سر انجام در دام عشق خواهد افتاد و عاقبت دیوانه خواهد شد.
پیشگویی به واقعیت می پیوندد و فریدون شبی در رویا سیمای زیبا روی را می بیند و یک دل نه صد دل عاشقش می شود. از قضاء روزی کاروانی از نیشاپور به هرات می آید و صاحب کاروان که بازرگان متمولی بود، همراه با دخترش زهره غرض نیایش به آتشکده مالان می رود. برزو و فریدون غرض استقبال از بازرگان و دوشیزه زهره از آتشکده می برآیند و سر پل با آنها ملاقی می شوند، وقتی که چشم فریدون به زهره می افتد، در می یابد، آن زیبا روی را که در رویا دیده بود، همین دوشیزه ی نیشاپوری است.
داستان عشق فریدون و زهره را استاد فکری سلجوقی تحت نام "مثنوی فریدون وزهره" دربحرمثنوی یوسف زلیخای جامی به رشته تحریردرآورده است، بیت های زیر از این مثنوی برگرفته شده است:
سرپل مالان دختری دیدم
قشنگ وزیبا اوراپسندیدم
قدش بلند بود
راست میگی؟
موهایش چنگ بود
راست میگی؟
به ما به جنگ بود
راست میگی؟
چه کنم وفانداره
نظری به ما نداره
نمی یایه ، نمی یایه ، نمی یایه
ای دخترخوب ؛ خوبان هراته
ای دخترماه تابان هراته
الهی کم مبادا سایه او
ای دخترسروبوستان هراته
سرپل مالان ...



هزینه اعمارپل مالان ازتخم مرغ پرداخته شده است
بنا بر روایت دیگری که آنرا امام الدین اجمل مسوول آبدات تاریخی ولایت هرات با استناد به نوشته ها درمورد پل مالان نقل کرد، این پل قبل از ظهور اسلام توسط زنی بنام بی بی نورکه مرغ داری زیادی داشته اعمار گردیده است. هزینه ی ساخت پل هم از فروش تخم مرغ پرداخت شده است. پل مالان در آن زمان در مسیر راه ابریشم قرار داشته است.
در متون کهن هر جا که از هرات یادی شده است از پل مالان نیز سخن گفته شد است. از این موضوع چنین استنباط می گردد که احتمالا قدامت این پل به زمان بنای شهر هرات برسد؛ چیزی که می تواند تاریخ این پل رابیشتر ازآنچه گفته می شود ، ثابت نماید.
 
مواد ساخت پل مالان ازتخم مرغ بوده است
در مورد مواد و مصالح ساختمانی که در این پل به کار رفته است، گفته می شود که معماران برای استحکام بیشتر پل ،تخم مرغ و پوست آن را در ملات (مواد ساختمانی آنزمان) مانند خاکستر وآهک مخلوط نموده و دراعمارآن بکار گرفته اند تا درمقابل طغیان آب مقاومت نماید.

ملات چیست واهمیت آن دراعمارپل مالان واستحکام آن چگونه بوده است ؟
سرمحقق عبدالغنی نیکسیر، سابق عضوآکادمی علوم افغانستان میگوید: "چون درآن زمان سمنت وجود نداشت، ازاین رو خاکستر و آهک وسفیدی تخم مرغ را ترکیب و دراعمارپل مالان بکارمی بردند."
واما درموردمقاومت این نوع ماده مرکب که درهرات به "ساروج" مشهوراست، انجینر عبدالقادررحیمی که در حال حاضر ریاست دفترساحوی کمیسیون مستقل حقوق بشر درهرات را عهده داراست، می گویدکه ساروج یا ماده  ترکیبی آن زمان، هرچند به لحاظ مقاومت با سمنت امروزی قابل مقایسه نیست واما برای جلوگیری ازنفوذ آب آزآن استفاده می شده است.
آقای رحیمی درمورد عدم کاربرد "ساروج" درشرایط امروزی علاوه ازسایردلایل می گوید که این ماده نسبت اینکه قیمت تمام می شود، ازاستفاده خارج شده است.
رحیمی درمورد خواص این ماده ترکیبی اضافه می کند: این ماده درحمام ها، کف پل ها، تونل ها، آبروها، استفاده می شده برای اینکه مثل سمنت داغ نمی شود درحالیکه ازنفوذ آب نیزجلوگیری می کند.

درحالی که ازساخت وسازپل مالان قرن ها گذشته است، امروز این سوال پیش می آید که ازعمراستخراج سمنت و سیخ گول که درحال حاضرکارساختمانی را آسان تر و استحکام بنا ها را نیز مطمین تر نموده، چه مقدار زمان می گذرد؟
انجنیرعبدالبشیرشیوا رییس ساختمانی شرکت همراهان متحد آبادی (هما) و یکی از مسوولین آخرین پرژوه اعمارمجدد پل مالان (2006) که درنشست اعضای انجمن حفظ میراث های فرهنگی (28 سرطان سال روان درقلعه اختیارالدین برگزار گردیده بود) می گوید: "حدوداً دوصد سال ازعمراستفاده از سمنت و سیخ گول می گذرد." چیزی که در زمان اعمارپل مالان وجودنداشته است.
انجنیرشیوا تایید می کند که درساختمان پل مالان بشکل ابتدایی آن ازماده ساروج کارگرفته شده است که مرکبی است ازمواد دیگرکه قبلاً ازآن یادشد.

واما پل مالان ازگذشته تا امروزچند باراحیای مجدد شده است ؟
بگفته انجنیرشیوا ، یکباردرزمان پادشاهی امیرحبیب الله خان، متعاقب آن درسال 1994 میلادی توسط داکارDACAR، بعداً درسال 2006 باهمکاری موسسه  UNOPS یا دفترخدمات پرژوی ملل متحد باهزینه 200 هزاردالرامریکایی ازجانب شرکت "هما" بازسازی گردیده است.

الکساندرهامیلتون جهانگرد انگلیسی که دراواخرقرن نوزدهم میلادی ازهرات دیدن نموده بود، درمورد پل مالان نوشته است که این پل دارای 17 دهنه یا طاق است واضافه داشته  که درآنزمان، هنگام آبخیزی سطح آب در رود هری درحدی بوده که آب ازداخل جنگلات پسته ی کنارپل گذشته و راه را مسدود می ساخته است.
باید گفت نه تنها گزارش این جهانگرد درسال 1904 درانگلستان چاپ شده بود؛ بلکه نیدر"مایر" جهانگرد المانی نیزدرسال 1924 یعنی 85 سال قبل ازامروز، ازپل مالان عکس گرفته که نشان می دهد این بنای تاریخی وضعیت خوبی نداشته چنانچه چند دهنه یاطاق آن ازبین رفته بوده به گونه ی که پل را غیرقابل استفاده ساخته بوده است.
گفتنی است با آن که الکساندرانگلیسی تعداد طاق های این پل را 17 گفته ، اما نیدرمایرآلمانی در1924 درتصویری ازپل مالان نشان داده است که این پل دارای 26 دهنه بوده است. امروزه به گفته ی آقای اجمل رییس آبدات تاریخی هرات، پل تاریخی مالان دارای 22 دهنه است.

ناگفته نگذاریم که پل مالان علاوه  ازارزش تاریخی واقتصادی خود، امروزه نیزباتوجه به ساحات پوشیده ازجنگل، هوای صاف و مناظرزیبای دور و پیش ازتفرجگاه های مشهور هرات قلمداد می شود چنان که سالانه ده ها هزار باشنده هرات و سایر ولایات کشور را بخود فرا می خواند که ساعاتی ازوقت خودرا صرف تفریح وهواخوری نموده، لحظات شادی را، درمحیط اطراف واکناف آن سپری می کنند.