از فشارهای مكرر جامعه جهانی بالای دولت افغانستان برای مبارزه با فساد اداری حدود یك سال می گذرد، تا كنون چندین بارنشست هایی نیز از سوی مقام های افغانستانی و خارجی در این مورد صورت گرفته است؛ اما تا هنوز این چالش، ساختار سیاسی افغانستان را تهدید می كند.
شماری از آگاهان امور باوردارند كه گستردگی فساد در افغانستان را نمی توان با هیچ یك از نظام های گذشته مقایسه كرد.
بشیر "بیژن" تحلیلگر مسایل سیاسی، موجودیت مافیای اقتصادی و سیاسی را عامل بروز فساد در حكومت افغانستان می داند و به این باور است كه این مافیا به حدی قدرتمند شده كه حتی حكومت در برابر آن عاجز مانده است.
آقای بیژن می گوید:" مدتی كارمند شركت هوایی آریانا بودم. مافیای اقتصادی از این شركت بیشترین بهره را می برد. ایستادگی من در برابر مافیا نه تنها منجر به بركناری ام شد، بلكه دسایس آنقدر قوی بود كه مرا متهم به اختلاس كردند. قوه ی قضاییه هم در مورد به ناحق از مافیا پشتیبانی نمود که این نمونه ای از فساد در دولت افغانستان است."
براساس ماده پنجاهم قانون اساسی افغانستان، دولت مكلف است، به منظور ایجاد اداره ی سالم و تحقق اصلاحات در سیستم اداری كشور، تدابیر لازم اتخاذ نماید.
ایجاد اداره ی استراتیژی مبارزه با فساد اداری، یكی از اقدام های دولت برای تحقق این ماده ی قانون اساسی است؛ اما به نظر می رسد، چندان تاثیر گذار نبوده است.
فقیر محمد بیانگر، كارشناس سیاسی در هرات، سیاست كاری نادرست دولت را منشأ اصلی گسترش فساد، در اداره های دولتی عنوان می كند؛ موضوعی كه در هشت سال گذشته رسیدگی چندانی به آن صورت نگرفته است.
او افزود:" تصور می كنم، تطبیق نشدن قانون، بی ارزش شمردن شایسته سالاری، عدم در نظرداشت مجازات و مكافات از موارد دیگریست كه نظام سیاسی افغانستان را به چالش كشیده و منجر به مرگ تدریجی آن خواهد شد. تازمانیكه اهداف فوق محقق نشود، ایجاد اداره های نمایشی، زیر نام مبارزه با فساد بی نتیجه خواهد ماند."
میر احمد "جوینده" نماینده مردم در مجلس نمایندگان، نقش مافیای اقتصادی را كه منشا خارجی نیز دارد را، در رده های بالای حکومتی و مصلحتی بودن حكومت مركزی را كه همانا اختیار آن در دست دیگران است، عامل تضعیف نظام اداری افغانستان می داند.
او اضافه كرد:" توظیف نشدن افراد شایسته در اداره های دولتی فساد اداری را دو برابر كرده است. به گونه مثال: عصمت الله علیزای فرنانده امنیه ولایت هرات، مرد پركاری بود؛ اما آنانی كه مخالف نظام سالم بودند، منجر به بركناری وی شدند."
ولی در مورد اختلاس، سال گذشته انتونی وینگ، نماینده ی سفارت آمریكا در كابل گفته بود، سالانه حدود سه میلیارد دالر پول نقد از افغانستان به خارج از این كشور در درجه اول به دبی انتقال می شود.
هدف وی كسانی بوده است كه در قدرت سیاسی افغانستان نقش دارند و از مال ملت برای رشد اقتصادی شان، آینده نگری می كنند كه به باور آقای جوینده میتوان از آنان به عنوان مافیای اقتصادی نام برد.
تاحال بار ها نشست هایی در این مورد از سوی مقام های داخلی و خارجی، در داخل و خارج از افغانستان صورت گرفته است.
یكی از محور های اساسی سفر رییس جمهور كرزی به واشنگتن و دیدار با مقامات ارشد امریکا، توافق برای مبارزه ی مشترك با فساد اداری در افغانستان بوده است.
اما این نشست ها چقدر می تواند در ریشه كن كردن فساد اداری، تأثیر بگذارد؟
مولوی گل احمد عضو كمیسیون عدلی- قضایی، اصلاحات اداری و مبارزه با فساد اداری پارلمان، با استناد به تجارب گذشته ی نقش این نشست ها را نمایشی می داند و باور دارد كه هیچ دردی را را مداوا نخواهد كرد.
گذشته از قوه مجریه و قضاییه وضعیت فساد در پارلمان افغانستان، چگونه است؟
مولوی گل احمد اعتراف می كند كه پارلمان جزیی از ساختار سیاسی افغانستان بوده و در فساد نیز شریك می باشد.
وی می گوید: " فساد اداری غده ی سرطانی است كه هرسه قوه ی افغانستان را فراگرفته است. می خواهم به عنوان نماینده مردم بگویم حتی هیئت دارالانشای پارلمان كه وظیفه مالی را بر عهده دارد، دست به اختلاس می زند. جدا از این خویش خوری ها از سوی نماینده های مردم و كار كردن به نفع دیگران، نمایانگر فساد در خانه ملت( پارلمان ) است."
ازیك سال به این سو، بار ها مقامات آمریكایی و ناتو دولت افغانستان را متهم به بی كفایتی برای مبارزه با فساد اداری دانسته و هشدار داده اند، در صورت نادیده گرفتن این چالش از سوی دولت، كمك های شانرا از افغانستان قطع خواهند كرد.
هشدار بارك اوباما رییس جمهور، هیلاری كلنتون وزیر خارجه آمریكا و برخی مقامات ناتو در این راستا بار ها متوجه دولت رییس جمهوركرزی بوده است.
آقای كرزی با تایید موجودیت فساد در نظام حکومتی افغانستان، خارجی ها را نیز در دست داشتن به فساد متهم كرده است. پر رنگ خوانده شدن نقش خارجی ها در تقلب انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته از سوی رییس جمهور كرزی، از این موارد است.
شماری از مقامات ناتو در پاسخ به این گفته ها واكنش نشان دادند. این امر باعث شد، تا بعد از انتخابات ریاست جمهوری افغانستان، روابط میان مقامات افغانستان و ناتو تیره شود. (به نظر می رسد اخیراً این روابط با سفر رییس جمهور كرزی به واشنگتن، نسبتاً ترمیم شده است.)
با توجه به مشترك بودن اهداف جامعه جهانی و دولت افغانستان، مبارزه با فساد و ایجاد نظام سالم وظیفه كیست؟
آقای جوینده نماینده مردم در پارلمان هشتاد درصد فساد اداری را بر عهده جامعه جهانی و خارجی های مستقر در افغانستان می اندازد.
او اظهار داشت:" در هشت سال اخیر میلیون ها دالر از سوی جامعه جهانی به افغانستان كمك شده است. ¾ قسمت این كمك ها توسط دونرها و موسسات خارجی كه در برابر هیچ مرجعی پاسخگو نیستند، به مصرف می رسد." این ادعا از سوی مولوی گل احمد نیز، تایید شده است.
رمضان "بشر دوست" وزیر پلان در دوره حكومت موقت، بار ها (ان جی او) ها را، متهم به اختلاس كرد. او ادعا می كرد، بیشترین كمك های مالی كه به افغانستان صورت می گیرد، به گونه ی غیر مسوولانه توسط این نهاد های خارجی، به مصرف می رسد.
یكی از علت های استعفای آقای بشردوست از سمت وزارت پلان، همین موضوع عنوان شد.
آقای جوینده اضافه كرد، تا زمانیكه راهکار شفاف نظارتی برای كاركرد اداره های افغانستان و هم حسابدهی شفاف از سوی (ان جی او) ها و نهاد های خارجی صورت نگیرد، امیدی برای بهبود فساد اداری در افغانستان نخواهد بود و این كار تعهد دولت افغانستان و جامعه جهانی را می طلبد."
اما فقیر محمد بیانگر، مبارزه با فساد را مختص به دولت افغانستان می داند و می گوید، تا زمانی كه دولت در این راستا گام های عملی بر ندارد، جامعه ی جهانی قادر نخواهد بود، فساد را ریشه كن نماید.
مولوی گل احمد، مداخله خارجی ها را در امور اداری افغانستان كه مافیای خارجی از این جمله است، مانع اصلی پیش روی دولت افغانستان در راستای مبارزه با فساد می داند.
وی می گوید، خارجی ها سیاست دورنگی را اختیار كرده اند. از یكسو داد از مبارزه با فساد می زنند، از جانبی هم خود شان فساد را رایج كرده اند.
او گفت:" به عقیده من درصورتیكه خارجی ها صادقانه در افغانستان كار نكنند و از سویی هم دولت افغانستان را كه با آن اهداف مشترك دارند در این راستا صادقانه همكاری ننمایند، نظام نیم بند سیاسی_ اقتصادی افغانستان طعمه ی مرگ تدریجی خواهد شد و این امر شكست جامعه جهانی و دولت افغانستان را در پی خواهد داشت؛ شكستی كه جبران آن ناممكن خواهد بود."
