اتهامات اخیر واردشده بر کای آیده، نماینده ویژه ی سازمان ملل متحد در افغانستان از سوی پیتر گالبرایت، معاون برکنار شده ی وی مبنی بر موضع گیری طرفدارانه ی آیده به نفع حامد کرزی در جریان انتخابات اخیر ریاست جمهوری افغانستان، بر صداقت کارکرد و اصل بی طرفی سازمان ملل سایه افگنده، اعتبار این سازمان را زیر سئوال برده و رسوایی آشکاری را برای ماموریت این سازمان در افغانستان، رقم زده است.
به نظر می رسد برای سازمان ملل متحد مشکل خواهد بود که رفعت و شأن پیشین اش را در کوتاه مدت دوباره باز یابد.

وحید مژده، پژوهشگر و کارشناس سیاسی می گوید: "در گذشته تنها مخالفان، اعتبار و کارکرد سازمان ملل متحد را زیر سئوال می بردند؛ اما پس از مناقشات اخیر داخلی میان مقامات بلند رتبه ی این سازمان، حتی حامیان ماموریت سازمان ملل، پرسش های جدی ای را در مورد اعتبار این سازمان مطرح کرده اند."  

پیترگالبرایت معاون برکنار شده ی نماینده ویژه ی سازمان ملل علت اصلی مناقشه ی خود با رییس ناورژی اش را  پنهان کاری تقلب گسترده در انتخابات 29 اسد امسال دانست که به باور وی کای آیده در تلاش پنهان کاری آن بود. گالبرایت ادعا کرد که بیشترین این تقلب به نفع حامد کرزی صورت گرفته بود و به همین دلیل کای آیده در تلاش نادیده گرفتن و پنهان کردن آن بود.

گالبرایت که پس از این کشمکش از سمت اش برکنار شد، موضوع و چگونگی مناقشات اش را به رسانه ها کشاند. او در نامه ی به دبیر کل سازمان ملل متحد، بان کی مون، که قسمت هایی از آن در روزنامه ی نیویارک تایمز به نشر رسید، ادعا کرد که در انتخابات افغانستان تقلب گسترده ی صورت گرفته است. او مدعی شد که کای آیده به کارمندان سازمان ملل دستور داده بود که حتی موضوع تقلب را خود مورد بحث قرار ندهند. به باور گالبرایت، کای آیده همچنان به کارمندان اش دستور داده بود که اطلاعات موجود در باره ی حضور اندک شرکت کنندکان انتخابات در مناطق جنوب را حتی با کمیسیون شکایات انتخاباتی شریک نسازند؛ زیرا این اطلاعات برای کرزی شدیداً ناگوار بود.

پس از آن، او در مقاله ی که برای روزنامه ی واشنگتن پست نوشت، مدعی شد که حدود 30 درصد آرای کرزی تقلبی می باشد. براساس گفته های وی، در ولایت های متعدد، از جمله در قندهار، آرای ثبت شده چهار الی ده برابر بیشتر از شمار واقعی آرایی بود که رای دهندگان در صندوق ها ریخته بودند و بیشتر این آرا به نفع حامد کرزی ریخته شده بود.

گالبرایت همچنین مدعی شده است که رییس پیشین اش، آشکارا گفته بود که وی طرفدار کرزی است.

اما کای آیده در نشست مطبوعاتی که در نوزدهم میزان در کابل برگزار شد تلاش کرد اتهامات وارده از سوی معاون پیشین اش را رد نماید. وی در حالیکه از سوی سفرای کشورهای امریکا، انگلیس، آلمان و فرانسه همراهی می شد، تاکید کرد که او همه ی ادعاهای تقلب را که قابل اثبات بودند پیگیری کرده است؛ اما او تاکید کرد که برخی از گزارش ها که وی آن را "گزارش هایی دست دوم و تهیه شده از طریق تیلفون خواند"، قابل اثبات نبوده اند.

وی با این حال تایید کرد که در شماری از حوزه هایی رای دهی در جنوب و جنوب شرق تقلب گسترده ی صورت گرفته است؛ اما تاکید کرد که میزان این تقلب تا هنوز مشخص نیست.

وی افزود: "ادعا شده است که 30 درصد آرا تقلبی بوده است. در مرحله ی کنونی هیچ راهی برای دانستن این موضوع وجود ندارد. هیچ کسی نمی داند. من تنها می توانم بگویم که تقلب گسترده ی صورت گرفته است."

پس از این مناقشات، همه ی مسوولین رسانه ای ملل متحد تلاش کرده اند که کشمکش های صورت گرفته را مناقشات شخصی جلوه دهند؛ اما بر خلاف، گالبرایت، همواره تاکید کرده است که مناقشه ی وی با آیده شخصی نه، بلکه علت اصلی آن مسایل مسلکی، به ویژه مسئله ی که او آن را "حوزه های رای دهی ارواح" نامید، و نیز موضع گیری طرفدارنه آیده به نفع کرزی؛ بوده است.

نزدیک به دوماه از انتخابات گذشته است؛ اما هنوز نتایج نهایی انتخابات اعلام نشده است. کمیسیون شکایات انتخاباتی هم اکنون مصروف بازرسی آرای مشکوک و اتهامات تقلب استند و قرار است به زودی نتایج نهایی اعلام شود.

نتایج ابتدایی انتخابات که در ماه گذشته اعلام شد نشان می دهد کرزی با کسب بیشتر از 54 درصد آرا برنده ی این انتخابات است؛ اما اگر اتهامات تقلب ثابت شود، این رقم به پاینتر از 50 درصد خواهد رسید، که در آن صورت انتخابات نیازمند برگزاری دور دوم بین کرزی و رقیب اصلی اش، عبدالله عبدالله می باشد.

اما برای ملل متحد، نتایج انتخابات تاثیر متفاوت و بلند مدتی خواهد گذاشت، و طوری که کارشناسان می گویند، این تاثیر شدیداً منفی خواهد بود. ملل متحد برای خروج از بحران اعتبار، و بازیابی اعتبار گذشته اش که بیشتر در جریان این انتخابات خدشه دار شده است، نیازمند زمان و تلاش هایی زیادی است.  

به باور مژده، آیده ارتباط خیلی نزدیکی با برخی از عناصر در قصر ریاست جمهوری دارد، موضوعی که پرسشها و تردید در باره ی بی طرفی وی را بیشتر کرده است.

به عقیده ی مژده، عناصری در دولت کرزی که وی آنها را "پشتون های افراطی متعصب" نامید، همواره با آیده رابطه ی خوبی داشته اند. این عناصر کسانی استند که باعث شدند کرزی پدی اشدون، نامزد پیشین ملل متحد برای سمت نمایندگی ویژه ملل متحد در افغانستان را رد کند. و بجای آن نماینده شدن کای آیده را با سفارش این افراد بپذیرد.

اما جعفر رسولی، مشاور پیشین کرزی  در امور بین الملل و یک عضو کنونی ستاد انتخاباتی او، گالبرایت را مقصر اصلی بحران اعتماد ملل متحد می داند. وی می گوید، گالبرایت با اقدامات خودسرانه و کارهایی که خارج از تشکیلات ملل متحد انجام داده باعث این مشکل شده است. با این حال، رسولی تایید می کند که اتهامات گالبرایت پرسشهای جدی ای را در باره ی اعتبار ملل متحد به میان آورده است.

رسولی افزود: "اقدمات یک جانبه گالبرایت و کارهای غیرمسوولانه وی مبنی بر کشاندن یک موضوع داخلی به مطبوعات، علت اصلی معضل کنون است." به باور رسولی گالبرایت این اتهامات را بخاطر وارد کردن فشار های سیاسی بر رییس پیشین اش انجام داد؛ اما این موضوع طبعاً تمام ماموریت سازمان ملل را تحت الشعاع قرار داد.

به عقیده ی رسولی، در هر حال، اتهامات گالبرایت سیما و چهره ی ملل متحد، و به ویژه یوناما را خدشه دار کرده است؛ زیرا گالبرایت یک مقام بلند رتبه ی این سازمان بود و ادعاهای وی را نمی شود ساده پنداشت.

یوناما پس از قطعنامه ی 1401 شورای امنیت سازمان ملل در سال 2002 و برای حمایت و اجرای توافقات بن که در سال 2001 صورت گرفته بود، ایجاد شد.  

مشاورت سیاسی و راهبردی در زمینه ی روند صلح، بهبود مشارکت بین المللی در امور افغانستان، یاری رسانی به دولت افغانستان و مشارکت و همکاری در زمینه ی حقوق بشر، از وظایف عمده یوناما در افغانستان است.

وظیفه و رسالت یوناما اقتضا می کند این سازمان برای حمایت واقعی از روند صلح باید بر علاوه ی حمایت از دولت افغانستان، رابطه ی خوبی با جامعه مدنی، احزاب سیاسی و رسانه ها برقرار نماید. اما با این حال در هفت سال گذشته، بیشترین همکاری و رابطه ی یوناما تنها در حیطه ی دولت افغانستان محدود بوده است.

وحید مژده در این زمینه می گوید: "یوناما بر خلاف رسالت اش، برای حمایت از روند سیاسی مشوره های راهبردی نداده است؛ اما برخلاف، این سازمان هموراه در زمینه ی برقرار صلح براساس مصحلت ها تصمیم گیری کرده است."

به باور مژده، یوناما نتوانسته است که تعهداتش را به صورت درست و موثر عملی نماید. هرچند وی در این زمینه بیشتر امریکایی ها را مقصر می داند. وی می گوید: "عملکرد و تصمیم گیری هایی یوناما بیشتر زیر تاثیر سیاست های امریکا بوده است." مژده تاکید می کند که  تصمیم گیرنده های واقعی برای افغانستان امریکایی ها استند.

اما محمد اکبر اوریا، مشاور پیشین امور بین الملل وزارت امور خارجه باور دارد که اقدامات و تصمیم گیری های یوناما همواره به نفع عده ی که پس از توافقات بن بر کرسی قدرت تکیه زدند؛ اتخاذ شده است.  

به باور ارویا، کارکرد و اقدمات یوناما به نفع مردم نبوده؛ زیرا این سازمان از ابتدا به نفع مردم ایجاد نشده است. وی می گوید: "یوناما به این علت ایجاد شد تا نظامی که پس از "فاجعه ی بن" به میان آمده است را حمایت کند. به همین دلیل است که مسوولین این سازمان هیچ گاهی در هفت سال گذشته به مردم توجهی نکرده اند."

مقامات ملل متحد، به ویژه مسوولین رسانه ای آن هم در کابل و هم در نیویارک، همواره تلاش کرده اند همه ی فعالیت های یوناما در افغانستان را بی طرفانه، شفاف و صادق به اساسات این سازمان جلوه دهند؛ اما با این حال، هدر رفتن اعتبار این سازمان، به ویژه پس از مناقشه ی بحث برانگیز مقامات بلند رتبه ی یوناما در کابل، موضوعی نیست که بتوان به سادگی برای آن راه حلی پیدا کرد و آن را به فراموشی سپرد.  

مژده در این زمینه می گوید: "نه تنها اعتبار سازمان ملل متحد، بلکه مشروعیت نظامی که بر اساس انتخابات اخیر و با حمایت این سازمان صورت گرفت، با بحران جدی اعتماد روبروست."

با این همه، مشکل واقعی و حقایق هر آن چیزی که بوده است؛ مناقشات اخیر میان بلند پایه ترین مقامات سازمان ملل متحد در افغانستان، پرسش های جدی ای را در باره ی بی طرفی و صداقت ماموریت این سازمان در افغانستان، و در واقع، در باره ی همه ی فعالیت های این سازمان به میان آورده است. مشخصاً در افغانستان، پس از این مردم هیچگاهی اعتماد آن چنانی که در گذشته روی کارکرد این سازمان داشتند، نخواهند داشت.