گفت و شنیدی با معاون سرمحقق بخت محمد بختیار، آگاه مسایل انتخابات و عضو علمی انستیتیوت حقوق وعلوم سیاسی اکادمی علوم افغانستان

انتخابات چه نقشی در حیات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی  کشور دارد؟

انتخابات در کشورهایی که دموکراسی در آن جا نهادینه شده است، به صورت آزاد و عادلانه برگزار می شود که منتج به نظام های دموکراتیک و تقویت آن ها می گردد؛ اما درافغانستان پس از جنگ، هر چند انتظار برای چنین یک انتخابات ایده آلی هنوز زود است، ولی با آن هم به حیث یکی از ارکان مهم دموکراسی، در زندگی مردم و کشورمهم تلقی می گردد.
 
باید این را نیز پذیرفت که امروز در تمام کشورهای جهان، منافع تمام اقشارمردم به انتخابات گره می خورد؛ اما طوری که تجربه شده است، درافغانستان حکومت و پارلمان بر سر برگزاری انتخابات موضع گیری و دیدگاه واحدی ندارند، که این خود مشکلی برای انتخابات آزاد وعادلانه به شمار می آید.

پارلمان پس از انتخابات 27 سنبله، از لحاظ  ساختار سیاسی چگونه خواهد بود؟

دراین جا نفس مشروعیت این انتخابات بسیاراهمیت دارد. باید توجه داشت که در متون حقوقی فورملی مشخص برای تعیین مشروعیت هر انتخابات وجود ندارد؛ اما در مورد انتخابات پارلمانی   27سنبله تا هنوز بحث مشروعیت پیش از وقت است، چون نتایج آن اعلان نه گردیده است.

با این وجود، چیزی که از همین حالا می توان گفت این است که هرگاه نتایج این انتخابات برای مردم افغانستان قابل قبول باشد، طبیعتاً پارلمان مولود آن نیز می تواند نمایندگی نسبتاً بهتری ازمردم داشته باشد.

کدام نارسایی ها در مراحل مختلف روند انتخابات پارلمانی به مشاهده رسید؟ عوامل و انگیزه های این نارسایی ها چه بوده و راه های حل را در چه می دانید؟

به نظر من، نارسایی های عمده ای درچارچوب فعالیت قانونی کمیسیون مستقل انتخابات وجود دارد. به طور مثال، ما تا هنوز یک قانون قابل قبول برای تمام جوانب ذیدخل درانتخابات نداریم.

درحالی که قوه های اجراییه و مقننه همیشه درمورد قانون انتخابات صحبت می کنند؛ اما تا هنوز رویارویی و تقابل میان آنان موجب شده است که نتوانند به یک توافق برسند.

کمیسیون مستقل انتخابات از لحاظ مسلکی و ظرفیت های کاری خود، برای برگزاری یک  انتخابات شفاف آمادگی لازم ندارد، به عنوان مثال در قسمت آگاهی عامه نمی تواند همکاری حکومت و جامعه مدنی را به صورت بهتر آن جلب و هماهنگ سازد. در حالی که با توجه به نقش رهبری کننده وسازمان دهنده ی خود و به حیث ارگان مسوول باید ازعهده ی این کاربدرآید.

حکومت فکرمی کند که انتخابات تنها کار کمیسیون مستقل انتخابات است، درحالی که چنین نیست.

تعدد نامزدان مشکل دیگری است که بر پیچیدگی روند انتخابات می افزاید، به طور مثال، در کابل بیش تر از 650 تن برای مبارزه به هدف به دست آوردن 33 کرسی سهمیه پارلمان ثبت نام نمودند، درحالی که عده ی زیادی از آنان وظایف، مکلفیت ها و حقوق خود را درجریان آمادگی برای برگزاری، در زمان مبارزات انتخاباتی وبعد از آن (جلسات پارلمان) به درستی درک نمی کنند. این مشکلات بر می گردد به خود نامزدان، کمیسیون مستقل انتخابات، جامعه مدنی و حکومت.

پی آمد نارسایی های موجود درانتخابات پارلمانی چه خواهد بود؟
 
بی باوری مردم به روند انتخابات به عنوان یکی از ارکان دموکراسی و نقش آن در بهبود زندگی شهروندان کشور، بالا رفتن هزینه ها، عدم موثریت پارلمان در تصویب قوانین دموکراتیک و نظارت ازعملکردهای حکومت، از مهم ترین پی آمد های این چالش ها خواهد بود.

راهکارهای پیشنهادی شما برای یک انتخابات آزاد وعادلانه کدام ها اند؟

کمیسیون انتخابات فعالیت های خود را تحلیل و ارزیابی نماید، نقاط قوت و ضعف خود را دریابد.

بالای مسوده قانون جدید انتخابات کار صورت گیرد، دراین مسوده پیشنهادات کمیسیون مستقل انتخابات در نظر گرفته  شود.

نظام انتخاباتی که درافغانستان از آن استفاده می گردد و در قانون انتخابات تسجیل گردیده، مورد بازنگری مجدد قرار گیرد، به طور مثال، اگر سیستم رای واحد غیرقابل انتقال در شرایط موجود افغانستان نمی تواند توازن اقوام و ملیت های ساکن هر واحد اداری را در پارلمان تامین نماید، در این صورت سیستم دیگری مورد مطالعه و استفاده برای انتخابات بعدی قرارگیرد.