گفتگو با احمد سعیدی، کارشناس سیاسی و دیپلمات پیشین افغانستان در پاکستان/ 

پس از انتخابات جنجال برانگیز ریاست جمهوری سال گذشته، روابط حامد کرزی با غربی ها به وخامت گرایید؛ اما بر خلاف، روابط وی روز به روز با پاکستان در حال گرم تر شدن بوده است. با این حال، در این اواخر اظهاراتی از سوی آقای رنگین دادفر اسپنتا، مشاور امنیت ملی افغانستان صورت گرفته است که نمایان گر سردی روابط افغانستان با پاکستان است. شما چه ارزیابی از ماهیت روابط افغانستان و پاکستان دارید؟ 

سیاست ها و موضع گیری های افغانستان، چه سیاست های آقای کرزی و چه سیاست های وزارت خارجه و یا مشاور امنیت ملی افغانستان، سیاست هایی نیستند که بتوان آن را سیاست های استراتیژیک نامید. سیاست های دولت مردان افغانستان، سیاست های مقطعی و تاکتیکی است. این سیاست ها (موضع گیری ها) در زمان معین، با اشاراتی معین و با حرکاتی معینی اتخاذ می شوند. طوری که شما فرموید، روابط آقای کرزی با کشورهای همسایه از جمله پاکستان و ایران خیلی نزدیک شده است، چون مناسبات آقای کرزی با غرب نهایت سرد است. کرزی تلاش می کند که به وسیله نزدیکی با همسایه ها، به نحوی غرب را بترساند.

کرزی می خواهد که با این نزدیکی، اهرم فشاری علیه غربی ها برای خود ایجاد کند، به این معنی که اگر غربی فشار زیادی بالای وی وارد کنند، او به ایران و پاکستان تسلیم خواهد شد. اما چنین سیاست های کاربردی، منطقی و دقیق نیستند. این سیاست ها، سیاست های روزگذرانی و مقطعی است. طوری که آقای کرزی بارها مخالفین را برادر خوانده و بار دیگر آنها را تروریست خوانده است. من فکر می کنم که آقای اسپنتا نیز با اشاره ای که از جایی برایش شده، این موضع را اتخاذ کرده است. 

به باور شماری از کارشناسان، آقای کرزی می داند که امریکا و کشورهای غربی به زودی افغانستان را ترک خواهند گفت؛ اما پاکستان به عنوان موثرترین کشور دخیل در امور افغانستان، در کنار این کشور باقی می ماند و همین مسئله باعث شده است که آقای کرزی بیش از پیش به پاکستان متکی شود. شما چه فکر می کنید؟ 

پاکستان در مورد افغانستان عمق استراتیژیک دارد. پاکستان امروز یا فردا با هندوستان وارد مناقشه نظامی خواهد شد، بناً باید در افغانستان از هر نظر حکومت ضعیفی حاکم باشد. از نظر اقتصادی افغانستان باید ضعیف باشد تا به بازاری خوبی برای فروش کالای پاکستان تبدیل شود. اگر افغانستان به پای خود بایستد و از نظر اقتصادی خودکفا شود، تولیدات پاکستان در کجا به فروش برسد؟  اگرجنگی بین پاکستان و هند اتفاق بیافتد، پاکستان باور دارد که باید بتواند سربازان خود را برای آماده سازی بیشتر وارد خاک افغانستان کند و افغانستان باید حکومت ضعیفی داشته باشد تا این کشور را از پشت خنجر نزند. 

از سوی دیگر، پاکستان دوست استراتیژیک امریکا در منطقه است. پاکستان از نظرنظامی در حال حاضر ژاندارم منطقه است. امکان این نیز وجود دارد که امریکایی ها اگر از وضعیت افغانستان بیشتر از این ناامید شوند، سرنوشت افغانستان را به پاکستان بسپارند. کرزی از این احتمالات به خوبی باخبر است، پس او لازم می داند که برای آینده خود، باید با پاکستان روابط نزدیکی داشته باشد. کرزی سیاست خارجی را مطابق به منافع ملی تدوین نمی کند؛ او این سیاست را مطابق به منافع خودش تدوین می کند. 

هم اکنون سربازان کشورهای غربی، به ویژه سربازان امریکایی هر روز در جنگ با طالبان کشته می شوند. همین طالبانی که سربازان امریکایی را می کشند، بر اساس اسناد خود امریکایی ها از پاکستان تمویل و تجهیز می شوند. با توجه به این مسئله، چرا امریکایی ها در قبال پاکستان موضع جدی ای اتخاذ نمی کنند، چیزی که ظاهراً خواست دولت افغانستان نیز هست؟ 

امریکایی ها هم در مورد افغانستان و هم در مورد پاکستان سیاست دوگانه دارند. امریکایی ها تنها برای جنگ با ترورزیم و القاعده به افغانستان نیامده اند. امریکا برای اهداف دارز مدت خود به افغانستان آمده است. امریکا تا کنون در افغانستان بحران زایی می کند، نه بحران زدایی. اما این بحران زایی را طوری انجام می دهد که از کنترولش خارج نشود. بارها دیده شده است که غربی ها مخالفین را کمک کرده اند؛ اما نه به حدی که آنها پیروز شوند. چرا امریکایی ها مخالفین را کمک می کنند؟ بخاطری که بحران موجود در افغانستان توسعه پیدا کند. این بحران باید به خاور میانه، چین و ایران برسد؛ اما مشروط بر این که این بحران را امریکا مدیریت کند. این کار با هدف دراز مدت اقتصادی که همانا گاز و نفت و بدست آوردن کلید گاز و نفت منطقه است، صورت می گیرد. 

پس از سقوط دولت شاهی در ایران در سال 1357، پاکستان برای امریکا و انگلیس به ژاندارم منطقه تبدیل شد. پاکستان تطبیق کننده سیاست های امریکا و انگلیس در منطقه است. ایران با آنها رابطه ای ندارد، هند با افغانستان سرحد مشترکی ندارد، چین که خود یک ابرقدرت است و خود افغانستان هم کارها را آن چنانی که پاکستان انجام می دهد، انجام داده نمی تواند. از سوی دیگر، پاکستان سلاح اتمی دارد، بیشتر از 600،000 نیروی مسلح دارد، بیشتر از 174 میلیون نفوس دارد، از نظر اقتصادی نیمه خودکفا است، بناً اگر امریکا امروز به پاکستان پشت کند، تدارکات نظامی اش به افغانستان را از چه راهی انجام دهد؟ از سوی دیگر، پیمان شانگهای که در این منطقه سربلند کرده است تهدیدی برای امریکا به حساب می آید، در صورت پشت کردن امریکا به پاکستان، این کشور به این پیمان خواهد پیوست. زمانی که پاکستان با چین و روسیه قدرتمند و ایران مخالف در یک پیمان قرار بگیرد، امریکا چه کاری می تواند در این منطقه بکند؟ با توجه به نکات بالا، امریکا مجبور است با پاکستان کنار بیاید. 

شما فرمودید که امریکا بحران زایی می کند و ریشه جنگ کنونی در افغانستان به نحوی به خود امریکا بر می گردد، خوب اگر این فرضیه را قبول کنیم، به این نتیجه می رسیم که هیچ گونه اراده ای برای پایان دادن جنگ افغانستان وجود ندارد، درست است؟  

اراده پایان دادن جنگ افغانستان وجود دارد؛ اما نه در کوتاه مدت. یعنی این جنگ باید توسعه پیدا کند، باید سد راه اقتصاد چین شود، باید از طریق این جنگ بالای ایران فشار آورده شود، باید این جنگ به آسیای میانه گسترش پیدا کند و از این طریق بر روسیه فشار وارد شود. اما امریکا تلاش خواهد کرد که هرگز مدیریت این جنگ را از دست ندهد. 

اما امریکایی ها در افغانستان در چند سال گذشته بیشترین تلفات را متحمل شده اند و دولت امریکا به خاطر آن چه که ناکامی در جنگ افغانستان خوانده می شود، زیر فشار شدید افکار عمومی قرار دارد. آیا امریکا همه ی این هزینه ها را به خاطر منافع خود در جنگ افغانستان می پذیرد؟ 

امریکا برای موضوع افغانستان و منطقه دارای یک استراتیژی است. امریکا هرگز حاضر نیست که اقتصاد چین، کشورهای آسیای میانه را نیز زیر سلطه ی خود بگیرد. امریکا لذت جهان یک قطبی را چشیده است و امروز می خواهد بر دنیا حکومت کند، حکومت کردن بر دنیا مسلماً هزینه هایی را نیز دارد که امریکا حاضر است آن را بپردازد. 

آقای اسپتنا، مشاور امنیت ملی افغانستان گفته است که امریکا در موضوع افغانستان و عدم اتخاذ موضع جدی علیه پاکستان، در واقع مرتکب اشتباه راهبردی شده است، از دید شما این مسئله چگونه است؟ 

امریکا نمی تواند به سادگی بالای پاکستان فشار وارد کند. همین لحظه اگر پاکستان همکاری های خود را با امریکا متوقف کند، امریکا جنگ افغانستان را از چه راهی اکمال کند؟ اگر پاکستان میدان های هوایی خود را در اختیار هواپیماهای امریکایی قرار ندهد، این هواپیماها از کجا پرواز کنند؟ شاید شما بگویید از راه روسیه، اما روسیه دنبال امتیاز است. روسیه می گوید که ما زمانی به شما اجازه می دهیم که جنگ افغانستان را از راه آسیای میانه اکمال کنید که شما سپر موشکی خود را در اروپا نصب نکنید. امریکایی ها بخاطر جنگ افغانستان مجبور استند که در برابر پاکستان انعطاف نشان دهد، حتی اگر شاهد شلیک گلوله از درون قصر ریاست جمهوری پاکستان به سوی افغانستان باشند.