باتوجه به اهمیت برگزاری انتخابات شفاف، آزاد وعادلانه مبتنی بر اصول دموکراسی که یکی ازشاخصه های نظام مردم سالار به شمار می رود، شرکت مردم ( رای دهندگان ) برای انتخاب گزینه های شایسته ومردم سالار در یک فرایند آزاد و عادلانه و نظارت ومشاهده ازدرستی عملیه های انتخاباتی، امری است لازمی.
با در نظرداشت اهمیت موضوع، ساختارهای مشخص سیاسی، اجتماعی و اقتصادی افغانستان ازیک سو و ضرورت تمویل مالی، تخنیکی، فنی ومسلکی این روند ازسوی دیگر، لازم است تا کمیسیون مستقل انتخابات ونهادهای ذیربط، به این مهم توجه کافی مبذول دارند.
نظارت از انتخابات از یک سو بر شفاف بودن عملکرد کمیسیون مستقل انتخابات، نامزدان، حکومت، پارلمان، قوه قضاییه، نهادهای جامعه ی مدنی وسازمان ملل متحد مهرتایید می گذارد؛ از سوی دیگر اعتماد مخدوش شده ی رای دهندگان را، می تواند احیا نماید.
همچنان، حضور ناظران ومشاهدان، سبب می گردد تا درایجاد یک فضای شفاف، اعتماد شهروندان را به این روند و نتایج حاصله ازآن افزایش دهد، ازجانب دیگر این رویکرد در نفس خود، عامل بازدارنده ی خواهد بود تا از فعالیت های احتمالی نادرست ازجمله تقلب که کم ازکم منتج به بی باوری مردم و نامزدان به روند انتخابات شده بود، جلو گیری نماید.
بر علاوه، نظارت ازروند انتخابات پارلمانی زمینه های انجام مواد قوانین اساسی وانتخابات، مبنی بر چگونگی رعایت رای آزاد، عمومی، سری ومستقیم همچنان نحوه ی مبارزات انتخاباتی، نقش رسانه ها و استفاده از منابع دولتی توسط عده ی ازنامزدان مشخص را، پی گیری خواهد کرد.
تجربه نشان داده است که عدم نظارت ازروند انتخابات و دستبرد به آرای مردم، هرآن می تواند روند را پیچیده وهمزمان طولانی بسازد ومسبب مشکلات اضافی، صرف هزینه های بیشتر وکاهش اعتماد مردم گردد.
این جاست که نظارت ومشاهده ازروند می تواند، محکی بر درستی یا نادرستی آن بوده، درمواردی باعث گردد تا تمویل کنندگان و منابع خارجی بااستفاده ازاین فرصت، زمینه های حمایت بیشترهمکاری را فراهم سازند، چیزی که افغانستان با توجه به شرایط مشخص خود، به آن نیازمند است.
کی ها می توانند نظارت نمایند؟
الف، ناظرین داخلی : شهروندان کشور و اعضای آنعده نهاد وسازمان های غیر دولتی ویا گروه های مشابه دیگری که ازروند انتخابات متاثر گردیده، یا به آن علاقه داشته، اما از منافع جناح خاص، حمایت نمی کنند.
ب، ناظرین ومشاهدین بین المللی: معمولاً از طرف کشورها یا سازمان های بین المللی وملل متحد، تعیین می گردند.
مهارت های نظارت ومشاهده:
لازم است ناظران ومشاهدان به مهارت های محاسبه و استفاده از وسایل کاری هنگام نظارت، آشنا بوده توانایی افهام و تفهیم، مذاکره، معلومات مناسب ازروندانتخابات، کاردانی، قدرت تصمیم گیری، قضاوت سالم، خونسردی و پشت کار را، درخود داشته باشند.
مهارت های مسلکی:
پروژه های نظارت به ویژه پروژه های درازمدت ( ازآغازپروسه تا شمارش آرا واعلان نتایج ) ممکن با پیچیدگی های خاص تخنیکی همراه باشد، ازاین رو بر ناظران ومشاهدان است، تا مهارت های پیشرفته ی مسلکی داشته باشند.
نظارت ومشاهده درکدام سطح؟
الف، مشاهده ی کوتاه مدت: شامل روز رای دهی وروند شمارش آراء می باشد
ب مشاهده ی دراز مدت: ممکن شامل مشاهده ونظارت از تمام روند انتخابات باشد.
لازم است تا درهر دو مورد، برمبنای مسوولیتی که به ناظران ومشاهدان تفویض می گردد، دقت لازم صورت گیرد.
وظایف ناظرین ومشاهدین:
- ازروند انتخابات مشاهده و نظارت به عمل آورده، به مسوولین و نهادهای مربوطه ی خود گزارش خواهند داد.
- اشخاص یا نهادهای که ناظرین ومشاهدین به آن ها متعلق اند، گزارش های ناظران خودرا به نشر خواهند سپرد.
- ناظران و مشاهدان درمورد آزاد و عادلانه بودن روند انتخابات، ابراز نظر نموده، تصمیم خواهند گرفت که اعتبار انتخابات را تایید یا رد نمایند.
نظارت ومشاهده دراصول اخلاقی:
- برناظران ومشاهدان اعم ازافغانی وبین المللی است، تا در کار خود شفاف و بی طرف عمل کنند.
- درجریان انتخابات متکی به حقایق عمل نموده، اصل بی طرفی وصداقت را، رعایت نمایند.
- به شفافیت روند تمرکزنموده، ازانجام آنچه می تواند منجربه تخلف وتقلب گردیده و یا باعث مخدوش شدن روند شود، جداً اجتناب نمایند.
- ازمداخلات بی مورد دراجرای عملیه های انتخابات، اجتناب واز ارایه ی معلومات نا درست، بپرهیزند.
