به پرسش های این مطلب ، داکترشهلا حق، رییس آموزش وارتقای ظرفیت های کمیسیون مستقل انتخابات ، پاسخ داده است.

درروز29 اسد چه باید کرد؟
هرکس که کارت ثبت رای دهی گرفته است، پنچشنبه 29 اسد سال روان هجری شمسی مطابق 20 اگست 2009 میلادی  به مرکزرای رفته رایش را به نامزدی مورد نظرش، می دهد.
در آن روز به خاطر فراهم آوری سهولت برای رای دهندگان و جلوگیری ازضیاع وقت، 7000 مرکزرای دهی که شامل 28500 محل رایدهی می باشد ایجادگردیده که ازساعت 7 صبح الی 4 پس از چاشت، بازبوده درصورت انتظار مردم که قبل از ساعت 4 پس از چاشت،  مراجعه کرده باشند وقت کارادامه می یابد.

اگر  در روز رای دهی ازمرکز رای دهی که درآن جا ثبت نام کرده ام دورباشم چه کنم؟
شما می توانید برای شرکت درانتخابات ریاست جمهوری وشورای ولایتی، به هرمرکزکه خواهش شمابوده ونزدیک شما باشد، رفته رای بدهید.

اگر رای دهنده کارت ثبت رای دهی خود را از ولایت لوگر گرفته باشد؛ و لی در روز انتخابات در کابل باشد، آیا می تواند به یکی از مراکز رای دهی رفته رای بدهد؟
بلی این رای دهنده می تواند که به یکی از محلات رایدهی در کابل برود و رای بدهد؛ اما برای او فقط ورق رایدهی ریاست جمهوری داده می شود نه از شورای ولایتی کابل .

درروزرای دهی کسی که مریض ویا بندی باشدچه کند؟
اگر مریض در خانه است و می خواهد رای بدهد، یکتن از اعضای خانواده مریض همرای اوکمک کند واورابه مرکزرای دهی ببرد تاوی دررای دهی شرکت نماید،  اگر مریض در شفاخانه بستر است در محل رایدهی که درشفاخانه ایجاد میشود می تواند رای دهد ، برای زندانیان در زندان محل رایدهی  ایجاد می شود و می توانند رای دهند؛ اما زندانیانی که چرم شان سنگین باشد نمی  تواند در روز رای دهی شرکت نمایند.

آیا شوهر به جای زن خود وباالعکس ویا یک عضو  خانواده بجای دیگرآن رای داده می تواند؟
نظربه حکم قانون انتخابات افغانستان، رای دادن به شکل مستقیم صورت می گیرد. یعنی هرکس خودش رای می دهد وشخص دیگر از وی نمایندگی کرده نمی تواند وبرای زنان محلات جداگانه رای دهی ترتیب شده  است .

مراکزرای دهی چگونه می باشند؟
زنان ومردان بطور جداگانه رای می دهند وامنیت مراکزرای دهی توسط پولیس موظف تامین می گردد. به هیج کس اجازه داده نمی شود که به مراکزرای دهی، با سلاح داخل شود، درهرمرکزرای دهی چند محل یا نقطه رای دهی موجوداست.

رای دهنده زمانی که به محل رای دهی می رود؛ چه باید کند؟
کارت ثبت نام رای دهی خودرا با خود داشته باشد و آن را به کارمند موظف انتخابات نشان دهد و به وی اجازه بدهد که انگشت اش را رنگ کند، وقتی که ورق رایدهی را گرفت، به غرفه ی رایدهی برود و کاندید مورد نظر خود را در ورق رایدهی نشانی کند و بعداً آن را در صندوق مربوط بیاندازد.

وظایف کارمندان انتخابات چیست؟
کارت ثبت نام رایدهی رای دهنده را گرفته و عکس او را با چهره اش، سرداده می بیند که رای دهنده از همین ولایت است.  بعداً انگشت شهادت دست راست رای دهنده را،  با رنگ مخصوص ،رنگ  می کند.
بایدگفت که این رنگ برای روزهای آینده باقی می ماند( پاک نمی شود) این کاربخاطراین است که هیج کس نتواند اضافه ازیک باررای بدهد، هرچند دو ویا چندکارت رای دهی هم گرفته باشد.
متعاقباً شماره کارت رای دهنده را یادداشت و کارت وی را، نشانی ( سوراخ) می کند. کارت رای دهنده پس از رای دادن برایش واپس داده می شود تادرانتخابات پارلمانی که سال بعد بر گزار می شود، استفاده نماید.
دراخیربرای رای دهنده دو ورق جداگانه رای دهی داده می شود یک برای ریاست جمهوری و دیگری برای شورای ولایتی که آن رادریک غرفه جداگانه که جزخود اوکسی درآن نیست، نشانی نماید.

این ورق رای دهی چگونه ساخته شده ومن چطورآنرا نشانی نمایم؟
 ورق رایدهی ریاست جمهوری وشوراهای ولایتی رنگ های مختلف دارد، ورق ریاست جمهوری یک صفحه بوده واز شورای ولایتی  نظر به ولایت از یک الی چند صفحه می باشد،  دراین ورق ( رای دهی )  لست تمام کاندیدان موجود می باشد که شامل شماره ی کاندیدان، اسم، حزب مربوط، عکس ها ونشان های انتخاباتی آنان موجوداست .
درپهلوی نشان انتخاباتی هرکاندید یک مربع می باشد که رای دهنده باید در همین مربع، کاندید موردنظرش را نشانی  نماید.
بعداً رای دهنده به غرفه مخصوص می رود که درآن هیج کسی اورا نمی بیندودرآنجا با قلم مخصوص مربع یادشده را نشانی ( √) نماید.

آیا رای دهنده می تواند اضافه ازیک مربع را نشانی کند؟
نظربه قانون ، هررای دهنده حق یک انتخاب را دارد؛ ازاین خاطرصرف یک مربع را نشانی می کند نه اضافه ازآن را، درغیرآن ورق رایدهی  او باطل می شود ورای او به شمار نمی رود و زحمت او هدرمی رود.

باز چه می شود؟
زمانی که رای دهنده ورق رای دهی خود رانشانی کرد، آن را قات نموده به طرف صندوق های رایدهی که درهمانجا است می رود، قبل از انداختن ورق رای در داخل صندوق ها، مهر آن را به کارمند انتخابات که موظف صندوق های رایدهی است، نشان می دهد وبعداً ورق رایدهی ریاست جمهوری را در صندوق خودش و از شورای ولایتی را درصندوق مربوط خودش، می اندازد و بعداً محل رایدهی را ترک میکند.

هموطنان بی سواد که خوانده ونوشته نتوانند، چه خواهندکرد؟
 آن ها می توانند یکتن از اعضای فامیل خود را بیاورند که همرای شان کمک نماید و یا این که به ایشان ازطرف مسوولین انتخابات رهنمایی می شود.
 کارمندان کمیسیون مستقل انتخابات عکس ها ونشان های انتخاباتی کاندیدان را به شخص بی سواد معرفی می کنند که کدام اسم با کدام کاندید مطابقت دارد.

افرادی که بیشترازیک کارت دارند باایشان چه معامله صورت می گیرد؟
یک شخص می تواند یک دفعه رای بدهد ، اخذکارت های زیاد فایده ندارد به خاطری که  انگشت  رای دهنده با رنگ مخصوص نشانی می شودکه تا چند روز رنگ آن، پاک نمی شود.

برای جلوگیری ازتخلفات در رای دهی چه کسی نظارت می کند؟
 مسوولین وکارمندان کمیسیون مستقل انتخابات، نمایندگان کاندیدان انتخابات، نمایندگان احزاب سیاسی، مشاهدین ملی وبین المللی، نمایندگان رسانه ها که به ایشان اجازه ورود به مراکز داده می شود تا ازجریان رای دهی نظارت کنند.

کی ها به تخلفات انتخاباتی رسیدگی می کنند؟
کمیسیون شکایات انتخاباتی با 3 عضو معرفی شده ازجانب ملل متحد ، یک عضو کمیسیون مستقل حقوق بشر و یک عضو ستره محکمه که جمله 5 تن می شوند. این کمیسیون مطابق پیش بینی قانون انتخابات به این مقصد ایجادگردیده است وموظف است که  به عموم اعتراضات وشکایات جوانب، رسیدگی قانونی نماید.

می توانم برای حفاظت جان خود ازبیم مخالفین، سلاح خود را با خود به مرکزرای دهی بیاورم ؟
نه هرگز، برای این که نیروهای امنیتی داخلی وخارجی مسوولیت امنیت انتخابات را بدوش دارند مگرخارج ازمراکزمستقرمی شوند که غیرازآنان آن هم درحالت ناامنی هیج کس مسلح  اجازه ورود به مراکزرای دهی را ندارد.

مهاجرین افغانستانی، درخارج کشورچگونه رای خواهند داد؟
مهاجرین اگرکارت های رای دهی راگرفته باشند ودرروز رای دهی درکشورشان باشند، رای داده می توانند اما مهاجرین افغانستان اگر در جریان انتخابات درکشور های دیگر باشند، نمی توانند رای بدهند.

آیا مردان در محلات رای دهی زنان موجوداند؟
برای مردان اجازه ورود به محل رای دهی زنان داده نمی شود، تنها موظفین امنیتی درصورت بروزمشکلات ناامنی وحل مشکل، می توانند داخل مراکزومحلات رای دهی شوند وبس .

درصورتی که انتخابات درساعات معینه ختم نشود، چه خواهدشد؟
رایدهی به ساعت 4 عصر خاتمه میابد ، اگر رایدهندگان قبل از ساعت 4 عصر در محلات حضور میابند حق دارند که رای بدهند و کارمندان انتخابات موظف اند که الی زمان ختم رایدهی وظایف شانرا انجام دهند.
بعدازختم کارمراکزرای دهی چه واقع خواهدشد ؟
ختم پروسه رای دهی اعلام شده ، شروع پروسه شمارش آراء اعلام می گردد.

شمارش آرا چه وقت ختم وبرنده انتخابات اعلام می گردد؟
شمارش آراء بعد از ختم رایدهی در محلات رایدهی صورت میگیرد، ورق نتایج ( هر کاندید چقدر رای گرفته است) هر محل بعداً همراه با اوراق رایدهی حساب شده به دفاتر ولایتی کمیسیون انتخابات انتفال میابد ، بعداً اوراق نتایج تمام محلات از دفتر ولایتی به دفتر مرکزی کمیسیون انتخابات در کابل انتقال میگردد که این اوراق نتایج در کابل به صورت کمپیوتری بررسی شده ونتایج تمام محلات از سراسر کشور جمع گردیده و بعداً نتایج اعلام می شود.
نتایج نهایی چه زمانی اعلام می شود، چون منتظرآن  هستم ؟
 نتایج نهایی بعد از دوره شکایات واعتراضات در 26 سنبله اعلان میگردد.

کاندید ریاست جمهوری چقدر رای باید بگیرد  تا برنده شود؟
. درختم شمارش هرکاندید ی که بیشتراز50  درصد آرای انداخته شده مردم  را بدست آورد، برنده می شود واگرهیج کس نتوانست بیشتراز50 درصد آراء را به دست آورد، درآن صورت قانون اساسی دوردوم انتخابات را پیش بین شده که درآن دور،  دوکاندید دارای رای بیشتررقابت می کنند وهریک که رای اکثریت را به دست آورد ، برنده است .

آیا چگونه مطمیین شوم که ورق نتایج در جریان انتقال از محل رایدهی به دفتر ولایتی انتخابات وبعداً الی دفتر مرکزی کمیسیون، تغییر داده نمی شود؟
کمیسیون انتخابات قبل از انتقال نتایج از محلات یک کاپی آن را در محل مربوط نصب می کند ، دو کاپی آنرا به نمایندگان کاندیدان واحزاب که درمحل موجود هستند می دهند ( این دو کاپی به اساس قرعه داده میشود).

آیا یک نفر کوچی برای انتخابات شورای ولایتی رای داده می تواند؟
نخیر کوچی ها تنها برای انتخابات ریاست جمهوری رای داده میتوانند و از همین خاطر وقتیکه به محلات رایدهی می روند برای آنها یک ورق رای (ریاست جمهوری ) داده می شود.

اگرکسی ازقانون انتخابات تخلف کرد من چه کنم ؟
به موظفین کمیسیون مستقل انتخابات که درمحل حاضراند، خبربدهید وهمچنان شما می توانید که بر علیه وی اعتراض کرده و یا شکایت درج کنید.