همه ی چالش های انتخابات ریاست جمهوری وشورای ولایتی، می تواند متوجه انتخابات پارلمانی وشوراهای ولسوالی نیزباشد.
براساس ماده هشتاد و سوم قانون اساسی افغانستان، دوره ی کار شورای ملی به تاريخ اول سرطان سال پنجم، پس ازاعلان نتایج انتخابات به پایان می رسد و پس از آن باید شورای ملی جدید آغازبه کارنموده و انتخابات اعضاى شورای ملی، درخلال مدت سي الي شصت روز پیش از پايان کار ولسي جرگه، برگزار شود.
براساس صراحت  این ماده، اعضاى مجلس نمایندگان، توسط مردم ازطريق انتخابات آزاد، عمومي ، سرى و مستقيم انتخاب مي گردند.

هرچند با توجه به تاریخ انتخابات پارلمانی گذشته (سنبله 1384 ) تاهنوز چهارسال واندی بیش ازآن نگذشته است؛ اما با اتکا به قانون اساسی یعنی اول سرطان سال پنجم که مصادف با اول سرطان 1389 وپایان کارپارلمان موجود بوده که 30 تا 60 روزقبل ازآن، باید انتخابات مجدد برگزارگردد.

باتوجه به زمان باقی مانده،  آیا انتخابات برای پارلمان جدید افغانستان  به موقع قانونی آن ممکن است ؟
چه آمادگی ها اتخاذگردیده تا این انتخابات به موقع برگزارگردد؟

 زکریا بارکزی معاون دارالانشای کمیسیون مستقل انتخابات می گوید: "تاحال یک نشست وسیع  باتمویل کنندگان که می توانند انتخابات را، تمویل کنند، صورت گرفته است. هرچند مشخص نیست که کی ها، این انتخابات را تمویل خواهد کرد."
بگفته ی وی قرار است پس از اعلام نتایج نهایی انتخابات ریاست جمهوری و شورا های ولایتی، برنامه ی عملیاتی انتخابات پارلمانی و شورا های ولسوالی، تهیه شده  پس از آن براساس این برنامه، آن ها می توانند مقدار پولی را که برای برگزاری این انتخابات ضرورت است، مشخص نمایند.
او درمورد نیازمندی های جدی و مشکلات کمیسیون برای برگزاری انتخابات پارلمانی می گوید که برای این  انتخابات مهمترین نیاز شان هزینه ی  این انتخابات است و بزرگترین مشکل شان ثبت نام رای دهندگان می باشد.
گفتنی است، باگذشت یکسال ازثبت نام واجدین شرکت در انتخابات ریاست جمهوری لازم است تا لست های رای دهندگان برای انتخابات پارلمانی تجدید شود.
اما بارکزی درمورد برگزاری به موقع ( قانونی ) این انتخابات  اضافه کرد: "اگر ثبت نام رای دهندگان صورت بگیرد، بدون شک این موضوع، برگزاری انتخابات را با تاخیر مواجه خواهد ساخت."
باتوجه به گفته های معاون دارالانشای کمیسیون مستقل انتخابات وچالشهای احتمالی ، آیا این انتخابات به موقع  آن بصورت شفاف برگزارشده می تواند؟

محقق انستیتوت حقوق وعلوم سیاسی اکادمی علوم افغانستان وصاحب نظرانتخابات بخت محمد بختیار می گوید که وقتی ازانتخابات آزاد وعادلانه بحث می شود باید هردو جهت (روش  وعملکرد ) که دراصول معیاری وقبول شده انعکاس می یابد، درنظرباشد.

به عقیده ی او درافغانستان، با توجه به اوضاع موجود وپیشینه ی تاریخی هردوجهت انتخابات را، چالش های تهدید می کند.
این چالش ها کدام ها خواهد بود؟
بختیاراضافه می کند که تمام چالش های انتخابات ریاست جمهوری ازچارچوب حقوقی گرفته تا کمیسیون مستقل انتخابات، نقش ادارات دولتی، امکانات اقتصادی ، مسایل امنیتی وفرهنگ انتخاباتی را، شامل خواهند شد.
بختیار به این عقیده است که باتوجه به تعدد حوزه های انتخابات پارلمانی ، ضعف حاکمیت مرکزی ، عدم حاکمیت قانون وتجارب گذشته ی مردم ( دلسردی آنان ازانتخابات )، انتخابات پارلمانی نه تنها مشکل ترازانتخابات ریاست جمهوری خواهد بود؛ بلکه به موقع آن نیز برگزارشده نخواهد توانست.
چه باید کرد؟
بختیار اضافه می کند : "باید هرچه زودترعمدتاً کمیسیون مستقل انتخابات ونهادهای دیگر، آمادگی ها ی شان را برای برگزاری به موقع وشفاف آن،  آغازنمایند"

اما معاون سرمحقق وآمرانستیتوت حقوق وعلوم سیاسی اکادمی علوم افغانستان عبدالصمد عزیزی در این مورد نظرمتفاوت داشته، می گوید : " این کار حکومت است که تخصیص مالی انتخابات را، شامل بودجه سالانه  ی خودنموده و آنرا طرح  وبه منظوری پارلمان برساند."

به استدلال عزیزی ، هرچند کمیسیون مستقل انتخابات دراجرآت خود می تواند مستقل عمل کند ولی ازتشکیل دولت مجزانیست که خود باید برای انتخابات منابع تمویل کننده جستجونماید.

عزیزی به این عقیده است که هرگاه دولت بخواهد می تواند این انتخابات را به موقع ومصارف کمتربرگزارنماید.
واما چگونه ؟
به ادعای عزیزی، هرگاه دولت بخواهد می تواندازامکانات پوهنتون ها، مکاتب، استادان،  معلمین، محصلین  وشاگردان با اعلان دوهفته تعطیلی عمومی  استفاده نموده دربرگزاری به موقع انتخابات پارلمانی، ابتکارعمل داشته باشد.

عزیزی برای صرفه جویی درمصارف انتخابات یادشده نیز، راه  حل های پیشنهاد می کند.
اوگفت : " وقتی برای خرید موادتخنیکی مانند رنگ، قیچی، پلاس، صندوق واوراق رای گیری وغیره، پول هنگفت مصرف می شود درحالی که این مواد بعضاً کیفیت پایین دارد ممکن بتوان ازموادارزان ومحلی استفاده کرد."

عبدالصمدعزیزی درپاسخ به این پرسش که دربرگزاری به موقع وبهترانتخابات کی ها مسوولیت بیشتردارند ، می افزاید که رییس جمهوربه عنوان ناظربرتطبیق قانون اساسی ورییس قوا، نباید بگذارد انتخابات به تاخیرافتاده، قانون اساسی نقض گردد، اودرعین حال اضافه می کند درافغانستان وقتی رییس جمهورخود خطای قانونی مرتکب شود، کجا می توان ادعا کرد که قادراست انتخابات شفاف وقانونی برگزارنماید.

باآنچه برشمردیم ، هرگاه انتخابات پارلمانی به دلایل متعدد به موقع آن اجرانشد درآنصورت، آیا پارلمان موجود می تواند به وظایف اش ادامه دهد تا بهانه ی به اصطلاح بنام خلای قانونی دستاویزنگردد؟
عزیزی می گوید : " به هیج عنوان دوام کارپارلمان موجود بعدازاول سرطان سال پنجم که قانون قید کرده مشروعیت ندارد ."

دراین حال  شکریه بارکزی نماینده مردم درپارلمان می گوید که اولاً  نهادهای مرتبط باانتخابات باید مساعی به خرچ دهند تا این انتخابات به موقع راه اندازی شود؛ ولی درادامه اضافه می کند، هرگاه بنابه دلایلی به موقع برگزارشده نتوانست یا اصلاً برگزار نشد، درآن صورت پارلمان موجود تاوقتی به کارش دوام می دهد تا نمایندگان مردم مجدداً ازطریق تمثیل اراده ی آنان  یعنی انتخابات برگزیده شده ووظایف خودرا اشغال نمایند.

مگر، برای این انتخابات ازکدام سیستم انتخاباتی استفاده خواهد شد؟
داکترشهلاحق رییس بخش ارتقای ظرفیت های کمیسیون مستقل انتخابات، درپاسخ می گوید که برای انتخابات پارلمانی ازسیستم واحد عیرقابل انتقال استفاده صورت می گیرد که دراین صورت هررای دهنده حق یک رای داشته وتنهاازجانب خود رای داده می تواند.
وی درمورد این سیستم اضافه می کند که سیستم رای واحد غیر قابل انتقال، از جمله سیستم های انتخاباتی است که در آن رای دهنده فقط حق یک رای داشته و این سیستم  در حوزه های چند عضوی، مورد استفاده قرار می گیرد .
به گفته ی داکترشهلا  ازاین که برای انتخابات پارلمانی افغانستان هر ولایت یک حوزه انتخاباتی بوده، دارای چندین کرسی می باشد که باید توسط واجدین شرایط همان ولایت انتخاب گردند، بناً این سیستم با مقتضیات انتخابات پارلمانی کشور بیشتر مطابقت دارد، از این رو برگزیده شده است .
به تحلیل داکترحق ، سیستم های انتخاباتی نظر به حالات سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی هر کشور نواقص وفواید خود را می داشته  باشد مثلاً کشور جاپان درمدت   40 سال برای انتخابات خویش از سیستم رای واحد غیر قابل انتقال استفاده نمود .
نواقص سیستم یادشده (SNTV)  رای گیری درآن چگونه است؟
داکترحق علاوه می کند که یگانه نقص این سیستم زیادبودن کرسی ها است که تعداد زیاد مردم به رقابت می پردازند، بناً اندازه ی ورق رایدهی بسیار کلان می باشد که این خود سبب ایجاد مشکلات در بودیجه، انتقال اوراق  وانتخاب کاندید ازطرف رای دهنده  می گردد، بناً اگر تعداد کاندیدان به اندازه ی انتخابات پیشین باشد اوراق رایدهی باز هم به همان شکل واندازه، چاپ خواهد شد.  
 این که این اوراق در کجا چاپ می گردد، به گفته ی او کمیسیون تا حال تصمیم نگرفته ولی اگر مشکلات امنیتی به همین منوال باشد، احتمال دارد که اوراق مانند انتخابات ریاست جمهوری وشوراهای ولایتی در خارج از کشور، چاپ گردد.
با توجه به مشکلات و بی باوری های که انتخابات ریاست جمهوری ایجاد نموده است، برگزاری به موقع و شفاف انتخابات پارلمانی و شورا های ولسوالی چالش دیگری، فرا راه دولت آینده ی افغانستان و جامعه ی جهانی در راستای نهادینه سازی دموکراسی و انتخابات در کشور و جلب اعتماد از دست رفته ی مردم، نسبت به انتخابات خواهد بود.